ΑΔΙΑΝΟΗΤΟ;

Και ξαφνικά όλα άλλαξαν. Μέχρι χθες είχαμε τις ομοβροντίες από ΣΥΡΙΖΑ και ΠΑΣΟΚ με στόχο τον Κυριάκο Μητσοτάκη και την ΝΔ. Όλα τα πυρά και από τα δύο κόμματα της αντιπολίτευσης στόχευαν εκεί. Και μάλιστα συναγωνίζονταν μεταξύ τους, για το ποιος αποδομεί καλύτερα την πολιτική Μητσοτάκη, ποιος θα δώσει περισσότερα στον λαό και ποιος ήταν ο καλύτερος χορηγός της ΝΔ! Ως γνωστόν για τον ΣΥΡΙΖΑ το ΠΑΣΟΚ ήταν ο «Χρυσός χορηγός του Μητσοτάκη» (εφημερίδα Αυγή), αντίστοιχα για το ΠΑΣΟΚ «Μέγας χορηγός του Μητσοτάκη» ήταν ο Τσίπρας (Νίκος Ανδρουλάκης)! Κάπως έτσι κύλησε η εκλογική αναμέτρηση, μέχρι την ώρα που έγιναν γνωστά τα αποτελέσματα της κάλπης, οπότε σιωπηλώς, διαπίστωσαν πως αμφότεροι αποδείχθηκαν μεγάλοι χορηγοί του Κυριάκου Μητσοτάκη. Μετά από ένα τέτοιο αποτέλεσμα, το πιο λογικό σενάριο θα ήταν η ελάχιστη συνεννόηση των δύο, ενώπιον του κοινού «εχθρού». Και αυτό γιατί ούτε το ένα ούτε το άλλο κόμμα με τα ποσοστά που συγκέντρωσαν στις εκλογές, μπορούν να διεκδικήσουν κάτι πέραν της...

Από το 2009 μέχρι σήμερα να ‘μαστε καλά, έχουμε ζήσει μέσα σε τρεις διαφορετικές περιόδους της σύγχρονης ιστορίας. Τον επίλογο της μεταπολίτευσης, την εποχή των μνημονίων και τον πρόλογο μιας εποχής που θα μπορούσε (για την ώρα)να έχει τίτλο επιστροφή στην κανονικότητα. Το κανονικό της όνομα, αναλόγως των γεγονότων, θα το μάθουμε εν καιρώ. Τρεις διακριτές περίοδοι, σε διαφορετικό ιστορικό, οικονομικό και πολιτικό πλαίσιο η κάθε μια, για τις οποίες οι ιστορικοί του μέλλοντος θα έχουν άφθονη ύλη να επεξεργαστούν. Σημείο καμπής και ένα πολύ μεγάλο κεφάλαιο θα είναι η χρεοκοπία της χώρας, απόρροια της απερίσκεπτης πολιτικής των κυβερνήσεων του Κώστα Καραμανλή και του Γιώργου Παπανδρέου. Μια δραματική περίοδος, που ορίστηκε από την απόγνωση στην κοινωνία και την έκρηξη οργής. Μια δεκαετία που σάρωσε τα πάντα, που προκάλεσε πληγές στο σώμα της κοινωνίας, έθεσε σε αμφισβήτηση τη συνοχή της και είχε ως αποτέλεσμα σοβαρές ανακατατάξεις.

Είναι οι πιο περίεργες εκλογές από τη μεταπολίτευση μέχρι σήμερα. Εκλογές που έχουν χαρακτήρα δημοψηφίσματος, καθώς οι πολίτες θα κληθούν να απαντήσουν αν θέλουν ισχυρή κυβέρνηση, ή ισχυρή αντιπολίτευση. Μοιάζουν με παραλλαγή από το σύνθημα του ΚΚΕ «πέντε κόμματα, δύο πολιτικές». Περίεργες όσο πρωτότυπες αυτές οι εκλογές. Για παράδειγμα δεν ψάχνουμε να βάλουμε σε σειρά τα κόμματα, τη σειρά την ξέρουμε, δεν θα χρειαστεί να ακούσουμε τις προγραμματικές θέσεις των κομμάτων καθώς τις ακούγαμε επί μήνες, ούτε θα χρειαστεί να τις αξιολογήσουμε, το κάναμε στις 21 Μαΐου. Δεν θα επιλέξουμε βουλευτές αφού ισχύει η επιλογή μας στις προηγούμενες εκλογές. Ακόμη και το περίφημο ντιμπέιτ των «υποψήφιων Πρωθυπουργών», για το οποίο ο Αλέξης Τσίπρας προκαλούσε τον Κυριάκο Μητσοτάκη, δεν υπάρχει λόγος να γίνει, αφού υποψήφιος Πρωθυπουργός είναι πλέον ένας και όχι δύο.

Η υπόθεση του εκλογικού νόμου με τον οποίο θα πάμε στις εκλογές της 25 Ιουνίου, χρήζει προσοχής, καθώς υπάρχουν κάποια λεπτά σημεία που μπορεί να καθορίσουν το τελικό αποτέλεσμα. Πρώτα απ’ όλα η επίτευξη αυτοδυναμίας από το πρώτο κόμμα, η εκλογή δηλαδή τουλάχιστον 151 βουλευτών, δεν εξαρτάται αποκλειστικά και μόνο από το ποσοστό που θα πάρει στις εκλογές. Εκτός αν αυτό είναι πάνω από το 40,5%. Τότε ναι αρκεί από μόνο του το ποσοστό, αλλά για μια οριακή αυτοδυναμία. Για παράδειγμα το 40,5% θα έδινε στο πρώτο κόμμα μόλις 151 βουλευτές. Για μια καθαρή αυτοδυναμία, για παράδειγμα 155 βουλευτών, θα χρειαζόταν τουλάχιστον 42%. Αυτό που θα κάνει τη διαφορά, είναι το άθροισμα του ποσοστού των κομμάτων που δεν θα καταφέρουν να περάσουν το κατώφλι του 3% και έτσι δεν θα μπουν στη βουλή.

Αν κάποιος ξένος που δεν γνωρίζει τα πολιτικά πράγματα στη χώρα μας, έβλεπε τις εικόνες που μετέδιδε η τηλεόραση το βράδυ των εκλογών έξω από τα γραφεία του ΠΑΣΟΚ στη Χαριλάου Τρικούπη, θα θεωρούσε πως οι ξέφρενοι πανηγυρισμοί των οπαδών με τις πράσινες σημαίες, τις κόρνες και τα καπνογόνα είχαν αφορμή μια μεγάλη εκλογική νίκη. Θα τον μπέρδευε ίσως το γεγονός, πως ίδιες εικόνες με αυτές της Χαριλάου Τρικούπη, μετέδιδε η τηλεόραση ακριβώς την ίδια ώρα και από την Πειραιώς, έξω από τα γραφεία της Νέας Δημοκρατίας. Και ο γρίφος θα ήταν πιο σύνθετος, αν του εξηγούσε κάποιος πως και οι δύο πολιτικοί αρχηγοί στον σύντομο χαιρετισμό τους ενώπιον του πλήθους, έλεγαν, ο καθένας για τον εαυτό του, σχεδόν το ίδιο. Πως ήταν «ο μεγάλος νικητής των εκλογών».   Και αναρωτιέται κανείς, αν το ΠΑΣΟΚ είχε καταφέρει να πιάσει τον εκλογικό του στόχο όπως τον είχε ορίσει ο αρχηγός του, τι θα γινόταν; Θα καιγόταν η Αθήνα;

Η είδηση έσκασε με πάταγο και δεν την είχε προβλέψει κανείς. Ούτε οι ίδιοι επιτελείς της ΝΔ, που τοποθετούσαν τον πήχη στο αισιόδοξο σενάριο στο 37%, ή έστω κάποια λίγα δεκαδικά ψηφία παραπάνω. Η επικράτηση του Κυριάκου Μητσοτάκη είναι πρωτοφανής, απολύτως εντυπωσιακή και ολοκληρωτική. Ήταν πολιτικός σεισμός από κάθε άποψη! Αυτό που ζήσαμε χθες βράδυ ωστόσο είχε δυο πρωτιές. Πρώτον με έναν «δύσκολο» εκλογικό νόμο που ευνοεί τη μεγάλη διασπορά των ψήφων, το κυβερνητικό κόμμα μετά από μια τετραετία γεμάτη αναποδιές και δυσκολίες, καταφέρνει να αυξήσει τη δύναμή του και επιβραβεύεται με εντυπωσιακό τρόπο. Η δεύτερη πρωτιά ανήκει στην αξιωματική αντιπολίτευση, η οποία ούσα αντιπολίτευση, όχι μόνο δεν κερδίζει τίποτα από τις αναποδιές που μεσολάβησαν για την κυβέρνηση, αλλά χάνει το 1/3 της εκλογικής της δύναμης. Κάτι που δεν έχει συμβεί ποτέ στο παρελθόν.

Δύσκολο να ερμηνευτούν με τη λογική οι κινήσεις του ΣΥΡΙΖΑ σε αυτή την προεκλογική περίοδο, πολλώ δε μάλλον λίγα μόλις 24ωρα πριν ανοίξουν οι κάλπες. Εκτός αν υπάρχει κάτι που δεν το γνωρίζουμε. Γιατί όλο αυτό, χωρίς αμφιβολία, μοιάζει με ένα γαϊτανάκι λαθών, που ξεκίνησαν πέρυσι στις 17 Σεπτέμβρη στη Θεσσαλονίκη και εξελίχθηκε μέχρι τις μέρες μας. Πολιτικοί ελιγμοί που έμοιαζαν απροετοίμαστοι, βεβιασμένοι, χωρίς να έχουν υπολογιστεί οι συνέπειες στο κακό σενάριο και χωρίς να έχει   διασφαλιστεί ένα μίνιμουμ προϋποθέσεων, ώστε να μην πέσουν με πάταγο στο κενό! Από την αρχή μέχρι το τέλος, η αξιωματική αντιπολίτευση παρουσίαζε το ένα σενάριο πίσω από το άλλο, βάζοντας για λογαριασμό της στο πλάνο το σύνολο της αντιπολίτευσης, εννοείται χωρίς καμία εξουσιοδότηση.

Η Πλατεία της Νέας Σμύρνης είναι σημείο αναφοράς για μια μεγάλη περιοχή που εκτείνεται αρκετά πέρα από τα όρια του Δήμου της Νέας Σμύρνης. Αυτό σημαίνει ότι είναι μια πολύβουη πλατεία από το πρωί μέχρι το βράδυ. Και ως εκ τούτου ένα καλό σημείο για προεκλογική προβολή των κομμάτων. Σε όλη την περίμετρο της πλατείας όλα σχεδόν τα κόμματα, μεγάλα και μικρότερα, έχουν τοποθετήσει τα αμφίβολης αισθητικής «περίπτερα» τους. Όλα διακοσμημένα με τα χρώματα και τα συνθήματα των κομμάτων. Κάποια όπως η ΝΔ ο ΣΥΡΙΖΑ, το ΜΕΡΑ 25 και η Ελληνική Λύση, έχουν προσθέσει, αρκετά διακριτικά, δίπλα στις αφίσες με τα συνθήματα και 2-3 φωτογραφίες των αρχηγών τους. Μόνο ένα απ’ όλα τα κόμματα της πλατείας αποθεώνει με μεσσιανικό τρόπο τον αρχηγό του. Μόνο το ΠΑΣΟΚ!

Υπάρχει γενικώς η αντίληψη, πως το πιο γενναιόδωρο προεκλογικό πρόγραμμα βγάζει κυβέρνηση. Πως αυτός που θα πλειοδοτήσει σε ταξίματα και καταφέρει να στριμώξει στο καναβάτσο τον αντίπαλο, είναι αυτός που στις εκλογές θα είναι ο εκλεκτός του λαού. Όμως δεν ήταν πάντα έτσι. Φέρνω στο νου για παράδειγμα την αναμέτρηση του 1996 μεταξύ του ΠΑΣΟΚ του Κώστα Σημίτη, με την ΝΔ του Μιλτιάδη Έβερτ. Το πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ ήταν αρκετά έως πολύ συντηρητικό, με στόχο την ανάταξη της οικονομίας, που είχε φτάσει στα αμέσως προηγούμενα χρόνια στο χείλος της χρεοκοπίας. Ο δε ο Κώστα Σημίτης μια καθόλου επικοινωνιακή προσωπικότητα. Το αντίθετο θα έλεγα. Κακός ρήτορας με ξύλινο λόγο.  Από την άλλη ο Μιλτιάδης Έβερτ ένας πολύ δημοφιλής και ιδιαίτερα επικοινωνιακός πολιτικός, με ένα πρόγραμμα που είχε γενναίες παροχές για τον καθένα.

Έχει γίνει δικαίως μεγάλη κουβέντα με αφορμή την πρόταση Μητσοτάκη για κοστολόγηση των προεκλογικών προγραμμάτων των κομμάτων από κάποια εξειδικευμένη εθνική αρχή, όπως πχ. το Γενικό Λογιστήριο ή το Γραφείο Προϋπολογισμού της Βουλής. Γράφαμε την περασμένη εβδομάδα πως κάτι τέτοιο θα ήταν χρήσιμο καθώς δεν θα υπάρχουν διαφωνίες για το κόστος των προγραμμάτων και γιατί θα υποχρεωθούν τα κόμματα να περιγράψουν τις πηγές από τις οποίες θα αντλήσουν πόρους. Θα είναι από περικοπές από έξτρα φόρους, από προσφυγή σε δανεισμό;   Και το σημαντικότερο, θα είναι εντός δημοσιονομικού πλαισίου, η θα εκτροχιάσουν τα δημοσιονομικά; Δυστυχώς στη χώρα μας έχουμε πονέσει πικρά στο παρελθόν από πρακτικές του τύπου «Τσοβόλα δώσ’ τα όλα».

Ήταν από τα πιο ενδιαφέροντα που ακούστηκαν σε αυτή την προεκλογική περίοδο, έστω   και λίγο πριν τη λήξη της. Είναι η πρόταση Μητσοτάκη, για κοστολόγηση των προεκλογικών προγραμμάτων των κομμάτων. Η πρόταση είναι απλή και ρεαλιστική. Πριν από τις εκλογές να υπάρξει διακομματική συμφωνία, ώστε όλα τα κόμματα να υποβάλουν τα προγράμματα τους στο Γενικό Λογιστήριο του Κράτους ή στην Τράπεζα της Ελλάδος, όπου με δεδομένη την τεχνογνωσία και την αξιοπιστία των δύο οργανισμών, θα κοστολογούνται με ακρίβεια. Οπότε όλοι θα ξέρουμε αυτά που τάζει το κάθε κόμμα πόσο κοστίζουν. Και είναι σημαντικό αυτό, πρώτον για να μην τσακώνονται τα κόμματα μεταξύ τους για το πραγματικό ύψος των παροχών και δεύτερον και σημαντικότερο, όταν γνωρίζουμε πόσο στοιχίζουν τα μέτρα, ξέρομε αυτομάτως και πόσα πρέπει να εξοικονομηθούν από τον προϋπολογισμό για την υλοποίηση τους.

Όταν κάτι σημαντικό ολοκληρώνεται, συνήθως λέμε ότι πέρασε στην ιστορία. Ε, αυτό το ντιμπέιτ, σίγουρα δεν θα περάσει στην ιστορία. Αύριο θα το έχουμε ξεχάσει, καθώς τίποτε δεν άφησε πίσω του και δεν πρόκειται ούτε κατ’ ελάχιστον να επηρεάσει τα πολιτικά πράγματα. Ήταν σαν να μην έγινε. Αν έπρεπε να βάλω τίτλο θα έλεγα «βαρετό» και «γραφειοκρατικό». Στιγμές ο τηλεθεατής είχε την εντύπωση   πως παρακολουθούσε τοποθετήσεις που είχαν μαγνητοσκοπηθεί νωρίτερα, ή άκουγε αποσπάσματα από προηγούμενες ομιλίες των πολιτικών αρχηγών. Έγραφα χθες πως οι πολιτικοί αρχηγοί θα έρχονταν διαβασμένοι για όλα τα πιθανά ερωτήματα. Έκανα λάθος. Ήρθαν προετοιμασμένοι για να πουν αυτά που ήθελαν οι ίδιοι να πουν, ανεξαρτήτως ερωτήματος!

Να παρακολουθήσω ή να μην παρακολουθήσω απόψε το βράδυ το ντιμπέιτ; Η απάντηση είναι χωρίς αμφιβολία ναι! Ίσως και να είναι η μία και μοναδική ευκαιρία να ζωντανέψει λίγο η πιο βαρετή προεκλογική περίοδος. Αρκεί να μην είστε σε αυτούς που περιμένουν απόψε το βράδυ «να χυθεί αίμα στην αρένα», καθώς τίποτα τέτοιο δεν πρόκειται να συμβεί. Όμως ακόμη και έτσι η ταυτόχρονη παρουσία όλων, η πρόσωπο με πρόσωπο συζήτηση, δεν μπορεί παρά να έχει ενδιαφέρον. Το ξέρω είναι ίσως βαρετό για τους περισσότερους να περιμένουν να ολοκληρωθεί ο κύκλος, ακούγοντας ενδιάμεσα τοποθετήσεις με περιορισμένο ενδιαφέρον από τους αρχηγούς των μικρότερων κομμάτων, μέχρι να έλθει η σειρά να πάρουν το λόγο οι πολιτικοί που πρωταγωνιστούν. Δηλαδή οι αρχηγοί των τριών μεγαλύτερων κομμάτων.

Τα πολιτικά εγχειρίδια του μέλλοντος στις αναφορές για τα παραδείγματα αποτυχημένης εκλογικής στρατηγικής, θα επιφυλάσσουν πιθανότατα ένα κεφάλαιο για τον ΣΥΡΙΖΑ και τις εκλογές του Μαΐου του 2023. Και είναι αλήθεια ότι τα μέχρι στιγμής πεπραγμένα του ΣΥΡΙΖΑ, έχουν αποδώσει από ελάχιστα έως καθόλου! Και αυτό παρότι αυτή τη φορά υπήρχε άφθονος χρόνος για σχεδιασμό και δράση. Αρκεί να αναλογιστεί κανείς πως πέρα από τα τέσσερα χρόνια στην αντιπολίτευση για τον ΣΥΡΙΖΑ, αυτή ήταν η μεγαλύτερη σε χρονική διάρκεια προεκλογική περίοδος, καθώς ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο πέρυσι από την ΔΕΘ. Εκεί που έγινε το πρώτο και καθοριστικότερο λάθος στρατηγικής από τον Αλέξη Τσίπρα, η αναφορά περί «προοδευτικής διακυβέρνησης».

Αυτές οι εκλογές έχουν κάτι πολύ ιδιαίτερο. Τρία κόμματα που ενώ φαινομενικά αντιμάχονται το ένα το άλλο, στην πραγματικότητα ο αντίπαλος με τον οποίον έχουν να αναμετρηθούν είναι ο ίδιος τους ο εαυτός! Αν δεχτούμε όλες τις μέχρι σήμερα δημοσκοπήσεις, μηδεμιάς εξαιρουμένης και αν δεν συμβεί στο μεταξύ κάτι φοβερό, η σειρά με την οποία θα εκλεγούν τα τρία πρώτα κόμματα μοιάζει αυτονόητη. Το προβάδισμα της ΝΔ είναι καθαρό και εκτιμάται σε τουλάχιστον 4-5 μονάδες πάνω από το ποσοστό του δεύτερου κόμματος, του ΣΥΡΙΖΑ. Τρίτο χωρίς αμφιβολία είναι το ΠΑΣΟΚ, αρκετά μακριά όμως και σε απόσταση ασφαλείας από τον δεύτερο ΣΥΡΙΖΑ. Οι στόχοι που έχουν θέσει ως διλλήματα στους ψηφοφόρους τα κόμματα, με τα δεδομένα που υπάρχουν, απέχουν πολύ από τις προσδοκίες τους.

Διάβασα με προσοχή τα αποτελέσματα της έρευνας της κοινής γνώμης αναφορικά με την εκλογική συμπεριφορά των νέων 17-29 ετών, που είχε πραγματοποιήσει τις προηγούμενες ημέρες η εταιρία δημοσκοπήσεων Opinion Poll . Έχει πολλά και ενδιαφέροντα η έρευνα και ίσως το πιο ενδιαφέρον απ’ όλα να είναι η διαφοροποιημένη σε μεγάλο βαθμό εκλογική συμπεριφορά των νέων, σε σχέση με τον συνολικό πληθυσμό. Κάποια επι μέρους ενδιαφέροντα στοιχεία της έρευνας είναι για παράδειγμα η πρόθεση ψήφου, στην οποία το κόμμα Κασιδιάρη συγκεντρώνει το εντυπωσιακό 6,4% και βρίσκεται μόλις μια μονάδα κάτω από το ποσοστό του ΠΑΣΟΚ. Ο ΣΥΡΙΖΑ έρχεται πρώτος με 19.5% ακολουθεί η ΝΔ με 17.6%, ενώ τρίτο κόμμα με 8.6% είναι το ΜΕΡΑ 25. Στα ενδιαφέροντα είναι επίσης και η αυξημένη συμμετοχή των νέων στις επικείμενες εκλογές, καθώς το 63% απαντά στην έρευνα πως σίγουρα θα ψηφίσει, ενώ άλλο ένα 24% λέει πως μάλλον θα ψηφίσει! Σύνολο 87%. Μοιάζει υπεραισιόδοξο, οπότε μένει να το δούμε.

Κάποτε το μέτρο σύγκρισης για την απήχηση των κομμάτων που διεκδικούσαν την εξουσία, αυτό που σήμερα ορίζουμε ως παράσταση νίκης, ήταν ο όγκος και ο παλμός των προεκλογικών συγκεντρώσεων που γίνονταν στις μεγάλες πόλεις της χώρας, κυρίως σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη. Υποτίθεται, πως ο λαός ψήφιζε με την παρουσία του στις «μεγαλειώδεις» συγκεντρώσεις του κόμματος. Οι κεντρικές προεκλογικές συγκεντρώσεις χρησιμοποιούνταν από τα κόμματα σαν ένα είδος δημοσκοπήσεων της εποχής και φρόντιζαν να είναι η τελευταία εικόνα στα μάτια των ψηφοφόρων, λίγα 24ωρα πριν τις εκλογές. Πλατεία Συντάγματος και πλατεία Αριστοτέλους εναλλάξ είχαν την τιμητική τους, καθώς το κόμμα που είχε την κυβέρνηση έκλεινε τον προεκλογικό του αγώνα στην Αθήνα και η αντιπολίτευση (ο όρος αξιωματική ήταν περιττός) στη Θεσσαλονίκη. Ήταν η εποχή της απόλυτης κυριαρχίας του δικομματισμού, καθώς ΝΔ και ΠΑΣΟΚ άθροιζαν μαζί στις εκλογές ποσοστά λίγο κάτω από το 90%, ένα φαινόμενο που το ζήσαμε μέχρι και τις εκλογές του 2009. Από ε...